Suid-Afrikaners wat elke rand moet rek, moet dalk volgende keer wanneer hulle inkopies doen, ’n bietjie meer aandag gee aan hul omgewing.

Supermarkte is nie bloot ruimtes waar produkte op rakke uitgestal word nie. Volgens prof. Roland Goldberg, ’n kenner in verbruikersgedrag, kleinhandel en plekbemarking aan die Noordwes-Universiteit (NWU), word feitlik elke aspek van die winkelomgewing doelbewus beplan om verbruikers se gedrag te beïnvloed.

“Ons dink altyd ons is volkome in beheer van ons eie vrye wil wanneer ons met ’n trollie deur daardie deure stap, maar in werklikheid betree ons ’n hoogs berekende, wetenskaplike hindernisbaan,” sê hy.

Waarom staan die melk agter in die winkel?

Het jy al gewonder waarom noodsaaklike produkte soos melk en brood dikwels ver van die ingang af is?

Volgens Goldberg is dit sogenaamde bestemmingsprodukte – items waarvoor mense spesifiek winkel toe gaan.

“As dit by die ingang geplaas sou word, kon klante binne twee minute in en uit wees, en die kleinhandelaar sou baie min uit daardie besoek verdien,” verduidelik hy.

Deur brood en melk agter in die winkel te plaas, moet kopers verby talle ander produkte beweeg – en word hulle blootgestel aan produkte wat hulle moontlik nie beplan het om te koop nie.

Selfs die grootte van die trollie speel ’n rol. Moderne trollies is groter as vroeër, en ’n byna leë trollie kan ’n koper laat voel dat hy of sy nie genoeg gekoop het nie.

Ooghoogte is koophoogte

Een van die bekendste beginsels in kleinhandel is eenvoudig: ooghoogte is koophoogte.

Supermarkte gebruik sogenaamde planogramme om presies te bepaal waar produkte op rakke geplaas word. Die waardevolste plek is gewoonlik reg binne ’n volwasse koper se siglyn.

Maar om net ’n bietjie laer te kyk, kan voordelig wees vir jou beursie. Goedkoper huisprodukte, grootmaatverpakkings en winskopies word dikwels laer op rakke geplaas, terwyl duurder nisprodukte soms bo ooghoogte staan.

Kinders word ook deel van die strategie

Wanneer kinders saam inkopies doen, verander die spel.

Kleurvolle graankosse, lekkers en ander produkte wat goeie wins lewer, word dikwels op ’n hoogte geplaas waar kinders dit maklik kan sien.

Goldberg wys ook op die bekende spotprentkarakters op graankosbokse.

“Die oë van die karakters is dikwels afwaarts gerig sodat dit lyk asof hulle oogkontak maak met ’n kind wat langs die trollie loop of daarin sit.”

Volgens hom skep hierdie oogkontak ’n emosionele verbinding wat ’n kind kan aanspoor om vir die produk te vra.

En ná ’n lang dag kan ’n moeë ouer makliker toegee.

Waarom is daar sjokolade by die betaalpunt?

Teen die tyd dat jy by die betaalpunt kom, het jy reeds honderde klein besluite geneem.

Dit kan tot sogenaamde besluitnemingsmoegheid lei.

“Op daardie stadium soek die brein na ’n vinnige beloning. Dit is presies waarom sjokolade en lekkers daar geplaas word,” sê Goldberg.

Die betaalpunt is ook die plek waar produkte soos batterye, skeermeslemmetjies, pleisters en kougom jou herinner aan dinge wat jy dalk vergeet het.

Omdat jy in ’n beperkte ruimte staan en reeds op die punt is om te betaal, is dit maklik om nog een of twee items by te voeg.

Selfs die geur van brood speel ’n rol

Supermarkte maak nie net van sig gebruik nie – die ander sintuie word ook ingespan.

Blomme by die ingang skep ’n indruk van varsheid, terwyl die geur van vars koffie of brood uit ’n bakkery ’n gevoel van tuiskoms kan skep.

En dit kan jou honger maak.

“’n Honger klant sal waarskynlik aansienlik meer spandeer as iemand wat voor die inkopies geëet het,” sê Goldberg.

Kan die vloer jou stadiger laat loop?

Een van die meer verrassende taktieke behels die winkelvloer.

Volgens Goldberg kan kleiner vloerteëls naby duur produkte soos wyn of skoonheidsprodukte veroorsaak dat trolliewiele vinniger klik.

Die brein kan dan die indruk kry dat jy te vinnig beweeg, wat jou onbewustelik kan laat stadiger beweeg.

Die resultaat? Jy bly langer in die area en kry meer geleentheid om produkte te bekyk.

’n Spesiale aanbod is nie altyd ’n winskopie nie

Pryse kan ook sielkundig aangebied word.

Wanneer ’n produk se oorspronklike hoë prys deurgehaal en met ’n laer prys vervang word, vergelyk die brein die nuwe bedrag outomaties met die eerste een.

Die afslag kan dus soos ’n oorwinning voel – selfs al is die produk steeds duur.

Dieselfde geld vir aankoopbeperkings soos “slegs vier per klant”.

Dit skep ’n gevoel van skaarsheid en kan veroorsaak dat mense meer koop as wat hulle nodig het.

Goldberg se raad? Ignoreer die opwinding en kyk eerder na die eenheidsprys – byvoorbeeld die prys per 100 gram of per liter.

Jou lojaliteitskaart vertel ’n storie

Lojaliteitsprogramme kan beslis geld bespaar, veral in ’n tyd van hoë voedselpryse.

Maar daar is ’n ruiltransaksie.

In ruil vir afslag en punte kry kleinhandelaars waardevolle inligting oor wat jy koop, hoe gereeld jy dit koop en wanneer jy inkopies doen.

“Gebruik die afslag om jou beursie te beskerm, maar moet nooit toelaat dat die speletjie of die gejaag na punte bepaal wat in jou trollie beland nie,” waarsku Goldberg.

Die beste verdediging?

Goldberg se raad aan verbruikers is eenvoudig:

• Eet voordat jy winkel toe gaan
• Neem ’n inkopielys saam, en hou daarby
• Vergelyk eenheidspryse.
• Kyk ook na die onderste rakke.

“Die oomblik wanneer jy die taktiek kan herken en benoem, verdwyn baie van die krag daarvan,” sê hy.