Pretoria verskyn nie op die Gautengse premier, Panyaza Lesufi, se amptelike lys van vernaamste bendebrandpunte nie, maar dit beteken volgens kenners nie dat die hoofstad die provinsie se georganiseerde misdaadkrisis vryspring nie.

Gevestigde straatbendes in dele van Johannesburg en die Wes-Kaap word dikwels deur territoriale beheer gekenmerk.

Maar volgens Mike Bolhuis, eienaar van Specialised Security Services, funksioneer misdaadnetwerke in Pretoria toenemend rondom winsgewende misdade soos dwelmhandel, infrastruktuurdiefstal, tenderkorrupsie, afpersing en geweld.

Bolhuis het kommentaar gelewer nadat Lesufi op 14 Julie syfers bekend gemaak het wat toon dat 258 mense in Gauteng oor die afgelope vier jaar in bendeverwante geweld vermoor is.

Hy sê die onderskeid tussen tradisionele straatbendes en georganiseerde misdaadnetwerke is belangrik, veral teen die agtergrond van nuwe statistiek wat toon dat bendegeweld toeneem.

Volgens Lesufi se antwoord op skriftelike vrae in die Gautengse Provinsiale Wetgewer het die provinsie tussen 2022/23 en 2025/26 altesaam 678 geweldsmisdade aangeteken wat met bendegeweld verbind word.

Dit sluit 258 moorde, 408 pogings tot moord en 12 aanrandings in.

Die polisie het in dieselfde tydperk 979 sake aangeteken wat met bendegeweld verband hou.

Die rampspoedigste tydperk vir bendegeweld was 2023/24, toe 83 bendeverwante moorde en 165 pogings tot moord-sake in Gauteng aangeteken is.

Die amptelike bendebrandpunte wat deur die Gautengse regering geïdentifiseer is, is hoofsaaklik in Johannesburg en omliggende gebiede.

Sophiatown, Westbury, Eldorado Park, Langlaagte, Riverlea, Reiger Park, Booysens, Chrisville, Bella Vista, Moffat View, South Hills en Mohlakeng in Toekomsrus word as die provinsie se vernaamste bende-brandpunte geïdentifiseer.

Pretoria verskyn nie op dié premier se lys van bendegeweld-brandpunte nie.

Volgens Bolhuis beteken dit egter nie dat die hoofstad se misdaadprobleem minder ernstig is nie. Die aard van die bedreiging verskil eerder.

“Pretoria word beslis deur georganiseerde misdaad geraak, maar die aard daarvan verskil dikwels van die sogenaamde ‘territoriale straatbendes’ wat in dele van Johannesburg en die Wes-Kaap voorkom,” glo Bolhuis.

“Hierdie groepe is dikwels betrokke by dwelmhandel, voertuigkapings, kabeldiefstal, finansiële misdaad, onwettige mynbou, afpersing en ontvoerings vir losprys. Daarom word Pretoria nie noodwendig as ’n tradisionele bendebrandpunt geklassifiseer nie, al is die georganiseerde misdaadbedreiging ernstig,” verduidelik hy.

Bolhuis sê Pretoria en Johannesburg het soortgelyke uitdagings, maar georganiseerde misdaad in die Tshwane-metrostreek word volgens hom grootliks deur sindikate gedryf wat by munisipale tenderkorrupsie, diefstal van noodsaaklike infrastruktuur, dwelmhandel en gewelddadige afpersing betrokke is.

Volgens hom het kriminele netwerke ook plaaslike regeringstrukture en wetstoepassing binnegedring.

Waar tradisionele straatbendes dikwels met ’n spesifieke woonbuurt, grondgebied en sigbare beheer verbind word, kan georganiseerde misdaadnetwerke volgens hom “meer verspreid, buigsaam en minder sigbaar funksioneer”.

Bolhuis sê verskillende vorme van georganiseerde misdaad kom in verskillende dele van die Tshwane-metro voor.

Mamelodi, Soshanguve, Atteridgeville, Hammanskraal en dele van die middestad word gereeld met dwelmhandel, gewelddadige misdaad en bende-agtige groepe verbind.

Die Pretoria-sentrale sakegebied en industriële gebiede ervaar weer dikwels voertuigmisdaad, roof en georganiseerde ekonomiese misdaad.

Hoë bevolkingsdigtheid, werkloosheid, beperkte ekonomiese geleenthede, maklike toegang tot vervoerroetes en die beskikbaarheid van onwettige markte skep toestande waarin misdaadnetwerke kan floreer, meen hy.

Die patroon verskil van gebiede soos Eldorado Park en Westbury in Johannesburg, waar gevestigde straatbendes funksioneer.

Die onderskeid tussen bendes en sindikate kan egter vir inwoners min verskil maak wanneer die gevolg dieselfde is: geweld, vrees, dwelms, afpersing en ’n verlies aan vertroue in die staat.

Die Gautengse statistiek toon dat die provinsie se bendeprobleem reeds diep gewortel is. Die polisie het oor die afgelope vier jaar in die hele Gauteng 641 bendeverwante inhegtenisnemings uitgevoer en 189 onwettige vuurwapens gekonfiskeer.

Die aantal vuurwapens wat gekonfiskeer is, het van 14 in 2022/23 tot 77 in 2025/26 toegeneem.

Dit dui op ’n groeiende beskikbaarheid van vuurwapens onder kriminele groepe en die toenemende gevaar waarmee gemeenskappe te doen het.

Volgens die Gautengse regering is kinders en jongmense in die geïdentifiseerde bendebrandpunte besonder kwesbaar vir werwing.

Bolhuis sê dieselfde risiko onder die jeug bestaan in ander hoërisikogebiede soos Pretoria – selfs waar die misdaad nie amptelik as bendegeweld geklassifiseer word nie.

Hy wys daarop dat werwing dikwels deur vriendskappe en sosiale netwerke begin. Jongmense word, volgens hom, gelok deur beloftes van geld, status, beskerming of selfs gratis dwelms.

Hulle kan aanvanklik as uitkykers (lookouts), dwelmkoeriers of vervoerders van gesteelde goedere gebruik word voordat hulle by ernstiger misdaad betrek word.

Die vraag is nou of die Lesufi se regering se reaksie tred hou met die aard van die bedreiging.

Die Gautengse regering het slegs R3.822 miljoen aan die Teenbendegeweld-eenheid binne die Sigbare Polisiërings-eenheidbegroting vir die 2025/26-boekjaar toegeken.

Volgens DA-lid van die Provinsiale Raadgewer wat verantwoordelikheid vir veiligheid neem, Michael Sun, is dit nog meer kommerwekkend dat daar geen toegewyde begroting vir anti-bende-ondersoeke is nie.

“Die probleem is dat georganiseerde misdaad nie noodwendig deur gewone sigbare polisiëring alleen gestuit kan word nie,” glo Sun.

Sun sê die DA het intussen die Gautengse provinsiale polisiekommissaris, luitenant-generaal Tommy Mthombeni, gevra om dringend in te gryp en te verseker dat gespesialiseerde SAPD-eenhede ontplooi word om kriminele bendes te ondersoek, af te breek en voor die gereg te bring.

Hy glo sleutelrolspelers moet vinniger vervolg word, terwyl getuies en informante beter beskerm moet word.

“Bendegeweld kan nie deur beloftes of reaktiewe polisiëring aangepak word nie,” beklemtoon hy.
“Deur ons BBB-benadering – Buit, Bevind skuldig en Beveilig – sal ons bendelede vasvat, skuldig laat bevind en ons woonbuurte skoonmaak. Ons sal ook pogings om onwettige vuurwapens uit te skakel, verskerp en gemeenskapsuitreikprogramme instel om jongmense weg van bendes te lei.”

Het jy dalk meer inligting rakende dié storie? 

Stuur gerus vir ons ‘n epos na  bennittb@rekord.co.za of skakel ons by 083-625-4114.

Vir jou daaglikse gratis gemeenskapsnuus, besoek Rekord se webwerf: Rekord

Besoek ook ons Facebook, Twitter en Instagram en TikTok en WhatsApp Channel