Anders as wat mense besef, is ouderdom slegs een deel van die prentjie wanneer dit by katarakte kom. Diabetes, blootstelling aan UV-lig en sekere medikasies is almal gevestigde faktore wat die ontwikkeling van katarakte bevorder. Navorsing toon dat mense met diabetes ongeveer twee keer meer geneig is om katarakte te ontwikkel, en dikwels op ’n jonger ouderdom.

Suid-Afrika dra ’n beduidende las van al drie hierdie risikofaktore. Die land het een van die hoogste voorkomssyfers van diabetes in Sub-Sahara-Afrika, vlakke van UV-blootstelling wat onder die hoogste ter wêreld tel, en ’n groeiende bevolking van volwassenes in hul 40’s en 50’s wat nog nooit ’n omvattende oogondersoek ondergaan het nie.

Suid-Afrikaanse navorsing het bevestig dat mense wat met diabetes leef, byna twee keer meer geneig is om self aan te meld dat hulle met katarakte gediagnoseer is as mense sonder die toestand. Hoë bloeddruk, wat na raming een uit elke drie Suid-Afrikaanse volwassenes raak, is ook bevind om die waarskynlikheid van ’n katarakdiagnose byna te verdriedubbel.

In Sub-Sahara-Afrika word voorspel dat die aantal mense wat met katarakte leef teen 2040 van 15,2 miljoen tot 21,4 miljoen sal toeneem. Hierdie tendens maak vroeë ingryping – en nie net behandeling nie – ’n prioriteit.

“’n Katarak kondig homself nie aan nie,” sê oogkundige Tiaan Massyn, eienaar/franchisehouer van Spec-Savers – The Reds in Pretoria. “Teen die tyd dat ’n pasiënt opmerk dat kleure dowwer lyk, dat nagbestuur moeilik geword het, of dat hulle aansienlik meer lig nodig het om te lees, het die toestand dikwels reeds vir jare ontwikkel. ’n Roetine-oogondersoek verander dit heeltemal.”

Katarakte is verantwoordelik vir byna 45 persent van wêreldwye blindheid, tog is die toestand hoogs behandelbaar wanneer dit vroeg opgespoor word.

Tekens wat die moeite werd is om te laat ondersoek:

• Troebel, vae of dowwe sig – selfs wanneer ’n bril gedra word
• Halo’s of steruitbarstings rondom ligte in die nag
• Kleure wat verbleik lyk of ’n gelerige tint het
• Die behoefte aan aansienlik meer lig om te lees of fyn werk te doen

“’n Omvattende oogondersoek is ’n belangrike, nie-indringende ‘vroeë waarskuwingstelsel’ wat veel verder gaan as om bloot ’n voorskrif na te gaan,” vervolg Massyn. “Deur tegnologieë soos tonometrie te gebruik om gloukoom op te spoor, digitale retinale fotografie om bloedvate vir tekens van hoë bloeddruk of diabetes te monitor, en ’n spleetlamp-ondersoek om vroeë stadium-katarakte te identifiseer, kan ons gesondheidstendense opspoor voordat dit ’n pasiënt se lewenskwaliteit beïnvloed.”

’n Omvattende oogondersoek neem minder as ’n uur en kan katarakte opspoor voordat dit die daaglikse lewe begin benadeel. Indien jy diabetes, hoë bloeddruk, ’n familiegeskiedenis van katarakte het, of baie tyd buite deurbring sonder UV-beskerming vir jou oê, word ’n jaarlikse oogondersoek aanbeveel ongeag jou ouderdom.