Middelburg se rugbyvelde was donkiejare gelede op dieselfde stuk aarde as die skougronde – waar die Burgersentrum vandag staan.
Riaan van Vuren het dié week op ’n nostalgiese reis na die “goeie ou dae” gegaan.
Ons laat hom self vertel…
Wanneer ek vandag ’n aandrugbywedstryd bywoon, ruik ek steeds die koue wintersaande van my tienerjare op Middelburg. My pa, Danie “Fires” van Vuren, het skrumskakel, senter en heelagter vir die Middelburg Rugbyklub gespeel – die oudste rugbyklub in die provinsie, wat reeds in 1894 as die Middelburg Wanderers Rugby Football Club gestig is. Hy het ook vir die destydse Suidoos-Transvaal gespeel, wat in 1969 gestig is.
Vir my, as tiener wat op Dinsdae en Donderdae langs die veld bal geskop het terwyl die manne oefen, was rugby nie net ’n sport nie – dit was die hartklop van ons dorp.
Waar dit vir my begin het
My eie beskeie rugbyloopbaan het jare vantevore op die ou skougronde van Middelburg begin – waar die munisipale kantore vandag staan. Ons het kaalvoet gespeel, en ná my eerste wedstryd was ons almal van kop tot tone met beesmis besmeer, ’n nalatenskap van die skou wat op daardie selfde veld gehou is.
Ek was seker die maerste stut van enige o. 11-span in die liga, maar ons het ’n reus van ’n speler in die agterlyn gehad: Leon Rost, wat so sterk was dat hy sommer gate deur die opposisie kon oop hardloop.
Die groot dag van die jaar: Middelburg teen Witbank
As daar één wedstryd was wat die hele dorp asemloos gelaat het, was dit dié teen buurdorp Witbank. Dit was byna soos ’n veldslag wanneer die twee spanne mekaar gepak het, en die wenners het ’n volle jaar lank met die spogregte geloop.
Witbank het die vroeë liga-uitslae oorheers deur die eerste drie titels in te palm. Middelburg het sy eerste ligatitel in 1972 verower en het daarna deur die jare die kampioenskap 14 keer gewen.
Ek onthou hoe ek op die hoofpawiljoen van die Johan van Riebeeck-stadion in Witbank gesit en kyk het hoe my pa-hulle die opposisie aanvat. Die wedywering was intens – so erg dat skeidsregters soms geweier het om in sekere klubwedstryde op te tree!
Dit was ’n tyd van rof, onbeskofte, maar onvergeetlike rugby.
Karre, kuiers en carpools
Om geld vir wegwedstryde te bespaar, het die spelers op Saterdae omstreeks 12:00 by TM Motors in Middelburg bymekaargekom en dan saam gery – twee gesinne op ’n slag.
Ons het altyd saam met oom Schalk Breytenbach gery, nog ’n groot Suidoos-Transvaal-gees en my ouers se beste vriend. Een naweek was dit in hulle kar en die volgende in ons s’n. My pa was ’n Chev-man en oom Schalk ’n Ford-man.
As ons saam met hulle gery het, moes ek tussen die twee voorste sitplekke sit, met my rug na die voorkant van die kar. Dit het my elke keer lekker karsiek gemaak, veral wanneer oom Schalk ’n “handbrake turn” met sy Ford gedoen het.
Dit was, onthou, die dae voordat veiligheidsgordels verpligtend was. Met die manne se harde gekuier ná wedstryde daarby, was dit byna ’n wonderwerk dat ons elke keer veilig terug by die huis in Middelburg uitgekom het.
Wegwedstryde teen spanne soos Belfast, Bethal en Nelspruit was hoogtepunte op die kalender. By Belfast het toeskouers met hul karre om die veld parkeer en die wedstryd sommer van daar af gekyk!
Die kuier na die tyd – en die manne se liedjies
Ná ’n wedstryd kon die Middelburg-manne en hul opponente lekker kuier, en die voggies het rojaal gevloei.
Sodra dinge begin warm word en die eerste liedjies opklink – van “die gat in die grond met die groen gras daarom” tot “my Ouma ry bicycle” – het my ma vinnig vir my, my suster Adri en oom Schalk se kinders, Buks en Conrad, weggejaag met streng instruksies om op die rugbyveld te gaan speel.
Ons het nooit omgegee nie. Daar kon ons ure lank bal skop, of, as daar ’n paar meisies was, ’n bietjie “kissing touches” speel.
Karakters van die spel
Middelburg het sy deel van legendariese karakters gehad.
Polla Fourie, wat later Suidoos-Transvaal se eerste Springbok sou word toe hy in 1974 teen die Britse Leeus gespeel het, het aanvanklik vir Belfast gespeel voordat hy by Middelburg aangesluit het.
Hy was ’n tawwe ou. My pa het hom eendag gevra hoekom hy so baie baklei.
Sy antwoord was: “As ek die ouens klits, dan takel die opposisie my, en dan gee hulle nie aandag aan verdediging nie – dan gaan druk my span.”
Een van die ander staaltjies uit sy verlede was toe hy in ’n klubwedstryd vir die skeidsregter gevra het om die wedstryd te stop sodat hy eers ’n toeskouer in die pawiljoen kon regsien.
Die Argentyne, ’n Valiant en ’n radio wat kom en gaan
Een van my mees onvergeetlike herinneringe is van 1971, toe oom Schalk vir Suidoos-Transvaal teen die besoekende Argentyne gespeel het.
Ons was op pad terug Middelburg toe ná ’n vakansie in Ballito, terwyl die wedstryd aan die gang was. Ons het ná die wedstryd op SAUK-radio geluister terwyl my pa sy Valiant met ons karavaan oor die Pongolo-pas gesleep het.
Elke keer as ons deur ’n laagte gery het, het die ontvangs verdwyn, en elke keer as ons weer ’n bult gehaal het, het ons opgewonde geluister of ons oom Schalk se naam sou hoor.
Die Argentyne het 21-3 gewen, met vier drieë teenoor geen.
Die Suidoos-span wat dié dag gespeel het, was: Manie de Jager, Boerpens Strydom, George Killian, Schalk Breytenbach, Kobus Ferreira, Koos Nel, Jan van Zyl, Jan Taljaard, Hendrik Steenkamp (kaptein), Lukas van der Merwe, Salty du Rand, Kleintjie Venter, Jan de Lange, Lukas Luus en Org du Preez.
Die 1978 Cravenweek in Middelburg
In 1978 is die Cravenweek by die Kees Taljaard-stadion in Middelburg gehou. My pa was een van die organiseerders en ek het diens gedoen by die hek waar al die BBP’s ingelaat is om te parkeer.
My grootste oomblik was toe ek vir een van die wedstryde op die hoofpawiljoen langs die legendariese dr. Danie Craven kon sit.
Die uitstaande spelers by die Cravenweek was die toekomstige Springbok-vleuel en afrigter Carel du Plessis en toekomstige Springbok-skrumskakel Christo Ferreira, wat Noord-Vrystaat verteenwoordig het.
Westelike Provinsie het die nie-amptelike hoofwedstryd gewen deur Vrystaat met 12-3 te klop.
Die hoofborg van die Cravenweek, Toyota, het die organiseerders daardie jaar meegedeel dat, alhoewel drie van die nasionale rugbyliggame in Suid-Afrika – die Raad, die Federasie en die Vereniging – saamgesmelt het en alle senior strukture vir alle mense oopgestel is, hulle wou hê dat die Cravenweek ook vir alle rasse oopgestel moes word.
Jan Pickard het beswaar aangeteken. Hy het nog steeds beswaar gemaak by Stellenbosch in 1980, toe dit die eerste Cravenweek geword het waaraan spelers van alle rasse saam kon deelneem.
Van Middelburg af na Loftus
Conrad Breytenbach, wat saam met Buks en my op daardie rugbyveld agter die pawiljoen rondgehardloop het en voor ons grootgeword het, het jare later self ’n Blou Bul geword.
In die 1998 Curriebeker-eindstryd teen Westelike Provinsie op Loftus Versfeld het hy binne twee minute na die afskop af ’n skitterende drie gedruk, wat later as die keerpunt van daardie legendariese oorwinning onthou sou word.
In die 1998 Curriebeker-eindstryd teen Westelike Provinsie op Loftus Versfeld het hy binne twee minute ná die afskop ’n skitterende drie gedruk, wat later as die keerpunt van daardie legendariese oorwinning onthou sou word.
Die Bulle het die Curriebeker met 24-20 verower.
In 2000 was Conrad deel van die Suid-Afrikaanse span by die Rugbyliga-wêreldbeker. Hy het in een wedstryd op vyfagste gespeel en ’n drie teen Tonga gedruk. In 2002 het hy in ’n Europese Nasies-beker-wedstryd vir Rusland teen Georgië gespeel, saam met twee ander Suid-Afrikaans-gebore spelers.
Suidoos se grootste dag
En dan is daar 4 Junie 1983 – ’n dag wat vir ewig in die Suidoos-Transvaal-annale ingegraveer is.
Ek was weer op daardie selfde hoofpawiljoen in die Johan van Riebeeck-stadion, dié keer om te sien hoe ons Springbok-lose span die kragtige Westelike Provinsie, met al hul Springbokke, met 24-19 klop.
Die vreugdevure het daardie aand dae lank in Middelburg, Witbank en die omliggende dorpe gebrand.
Wat ’n dag was dit nie!
Opsomming
Van kaalvoetrugby op beesmisbesmeerde skougronde tot koue oefenaande, wegwedstryd-saamryery en die manne se onstuitbare liedjies – dít was rugby op Middelburg in die sewentigerjare.
Dit was meer as net ’n sport. Dit was ’n gemeenskap wat om ’n rugbyveld saamgesnoer is, en herinneringe wat vandag, vyftig jaar later, nog net so helder vir my is soos daardie koue wintersaande langs die veld.
