Die Suid-Afrikaanse Plaaslike Regeringsvereniging (SALGA) sê hy is bekommerd oor die onlangse skikking tussen die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika (NERSA) en Eskom, wat daartoe lei dat verbruikers ’n bykomende R54 miljard in koste sal moet dra deur hoër elektrisiteitstariewe oor die volgende drie jaar.

Volgens die ooreenkoms sal elektrisiteitstariewe styg met:

• 3.4% in 2026/27, wat die totale verhoging vir daardie jaar op 8.76% bring; en

• 2.63% in 2027/28, wat die totale verhoging vir daardie jaar op 8.83% plaas.

Ekonomiese pyn vir huishoudings en munisipaliteite

Suid-Afrikaners worstel reeds met stygende voedselinflasie, verhoogde brandstofpryse en lewenskoste wat aanhou eskaleer. Hierdie nuwe elektrisiteitsverhogings dreig om talle huishoudings verder in finansiële nood te dompel.

Vir munisipaliteite is die fiskale risiko’s ernstig. Elektrisiteit is nie net ’n basiese diens nie, maar ook ’n kernbron van inkomste wat die kruissubsidiering van ander munisipale dienste moontlik maak. Hoër tariewe lei dikwels tot verminderde betaalgedrag, onwettige aansluitings en groter gemeenskapsontevredenheid, wat dienslewering ondermyn en munisipale finansies verswak.

“Hierdie tariefverhogings is nie net syfers op papier nie – dit dreig om huishoudings in groter armoede te dompel, munisipale finansies te knou en ongelykheid te verbreed,” sê SALGA-president, raadslid Bheke Stofile.

SALGA erken wel die dringende finansiële uitdagings waarmee Eskom gekonfronteer word, maar glo dat die oordra van die koste van wanbestuur, historiese onbevoegdhede en beleidsvertraagthede na verbruikers toe, nie die oplossing kan wees nie. Hierdie benadering, sê die vereniging, vestig ’n siklus van onbetaalbaarheid en nie-nakoming wat die elektrisiteitsbedryf as geheel verswak.

SALGA se oproep:

• Dat die sektor die skikking verder ondersoek om te verseker dat verbruikers nie as die outomatiese finansiers van Eskom se skuldlas gebruik word nie.

• Dringende versnelde hervorming van die elektrisiteitsbedryf, insluitend die herstrukturering van Eskom en die implementering van die Elektrisiteitsverspreidingsbedryf-Hervormingspadkaart.

• Regeringsingryping om arm huishoudings en kwesbare munisipaliteite teen verdere tariefskokke te beskerm en ’n hersiening van die Beleide oor Gratis Basiese Elektrisiteit.

• ’n Volhoubare en deursigtige kosteverhalingsraamwerk wat Eskom se finansiële behoeftes in balans bring met verbruikers se bekostigbaarheid en munisipale lewensvatbaarheid.

• Die invoer van koste-reflektiewe tariewe op ’n wyse wat kwesbare huishoudings beskerm.

SALGA se standpunt is duidelik: Suid-Afrikaners kan nie aanhou om sistemiese onbevoegdhede te red deur aanhoudende tariefverhogings nie. Die land benodig strukturele hervorming – nie herhaalde verhogings wat armoede verdiep, munisipaliteite ondermyn en die ekonomie in gevaar stel nie.

SALGA sê hy gaan sy betrokkenheid met NERSA, Eskom en die regering verskerp om oplossings te bevorder wat regverdig, bekostigbaar en volhoubaar is, en sal voortgaan om die belange van munisipaliteite en die gemeenskappe wat hulle dien, te verdedig.