Te midde van Nasionale Nierbewustheidsweek (1–5 September) is daar toenemende kommer oor die groeiende aantal Suid-Afrikaners wat dialise en orgaanoorplantings benodig – ’n weerspieëling van die stygende las van lewenstylverwante siektes.

Kommerwekkende toename in niervervangingsbehandeling
Volgens die mees onlangse data van die Suid-Afrikaanse Nierregister (2022-jaarverslag) het 9 342 pasiënte landwyd teen Desember 2022 chroniese dialise of nieroorplantings ontvang, vergeleke met 8 866 in 2021. Dit bevestig ’n aanhoudende opwaartse neiging wat ’n ernstige openbare gesondheidsuitdaging skep.

Die verslag toon dat die beskikbaarheid van dienste grootliks verskil tussen die private en openbare sektor: 771 per miljoen inwoners in die privaatsektor teenoor slegs 45 in die openbare sektor. In die openbare sektor het die Wes-Kaap die hoogste voorkoms (165), terwyl Mpumalanga die laagste (3) aangeteken het.

Omdat hulpbronne beperk is, word toegang tot dialise in die openbare sektor streng gerantsoeneer en op spesifieke kriteria gebaseer, soos oorplantingsgeskiktheid, mediese toestand en sosiale ondersteuning. Baie pasiënte wat nie aan hierdie vereistes voldoen nie, moet na die privaatsektor wend – mits hulle dit kan bekostig.

Ongesonde lewenstyl die dryfveer
Volgens die Nasionale Nierstigting van SA is hoë bloeddruk (60–65%) en tipe 2-diabetes (20–25%) die hoofredes vir nierversaking.

Ingrid Singels van Pharma Dynamics wys daarop dat beide toestande voorkombaar is en vroegtydig behandel kan word: “Tot 80% van chroniese nierversaking en kardiovaskulêre sterftes kan voorkom word deur vroeë diagnose en behoorlike bestuur.”

Sy waarsku egter dat niersiekte dikwels stil ontwikkel: “Baie mense met hoë bloeddruk of diabetes toon geen simptome totdat skade reeds ver gevorder is nie. Daarom is vroeë siftings en voorkomende sorg noodsaaklik.”

Voorkoming bo genesing
Singels beklemtoon dat die fokus op voorkoming moet wees: deur gesondheidsondersoeke, opvoeding, vroeë ingryping, beter dieet- en oefengewoontes kan die druk op die gesondheidstelsel verlig word.

Sy wys verder daarop dat dialise besonder duur is, veral in die privaatsektor, waar die koste honderde duisende rand per jaar per pasiënt kan beloop. “Elke geval van nierversaking wat voorkom word, beteken ’n lewe gered én waardevolle hulpbronne wat elders gebruik kan word,” sê sy.

Oproep tot aksie
Met meer as 9 300 Suid-Afrikaners wat dialise benodig, meestal weens voorkombare toestande, word die publiek aangemoedig om:

• Bloeddruk en bloedsuiker gereeld te monitor.

• ’n Gesonde leefstyl aan te neem – minder sout, suiker en vet; meer oefening.

• Vroeg te toets vir niersiekte.

• Mediese sorg betyds te kry om nierversaking te voorkom of te vertraag.

“Deur die fokus van behandeling na voorkoming te verskuif, het Suid-Afrika ’n werklike kans om die styging in gevalle van nierversaking te keer – lewens te red en druk op die gesondheidstelsel te verlig,” sluit Singels af.