Gauteng se openbare skole, insluitend skole vir leerders met spesiale onderwysbehoeftes, verkeer onder toenemende finansiële druk nadat die Gautengse Departement van Onderwys (GDO) nie sy verpligte subsidies teen 15 Mei uitbetaal het nie.

Die nood het onder die aandag gekom van onderwysinstansies toe briewe aan ouers van leerders in skole in die Moot gestuur is.

Die vertraging raak 2 514 skole regoor die provinsie en het ernstige kommer ontlok oor die impak op vervoer, koshuise, leerondersteuningsmateriaal en basiese dienslewering.

Die vertraging beteken skole moes vir weke sonder hul verwagte toekennings funksioneer, ondanks wetgewing ingevolge die Nasionale Norme en Standaarde vir Skoolbefondsing wat bepaal dat die eerste groot uitbetaling teen 15 Mei gemaak moet word.

Die Suid-Afrikaanse Onderwysersunie (SAOU) waarsku dat die situasie reeds die daaglikse funksionering van skole ontwrig en veral kwesbare leerders raak.

Paul Sauer, uitvoerende beampte van die SAOU, sê die uitwerking van die betalingsagterstand is wydverspreid en bedreig die vermoë van skole om normale onderrig voort te sit.

“Die vertraagde subsidiebetalings sal ’n ernstige impak hê op die daaglikse funksionering van alle skole. Hierdie toekennings word gebruik vir operasionele kostes, koshuisakkommodasie en leerdervervoer. Leer- en onderrigondersteuningsmateriaal word ook uit hierdie toekenning befonds,” sê Sauer.

Volgens hom beteken dit skole kan nie noodsaaklike onderwysbronne soos handboeke, onderwyserriglyne, werkboeke, skryfbehoeftes, wetenskaplaboratoriums en rekenaarsagtewarelisensies voorsien nie.

“Gauteng streef daarna om die provinsie te wees wat gehalte-onderwys aan elke leerder bied. Dit kan slegs bereik word indien voldoende opvoedkundige ondersteuning voorsien word.”

Hy sê skole in Gauteng is reeds swaar getref deur finansiële druk vanjaar. “Die vermindering van subsidies aan kwintiel 5-skole het verdere druk op skole geplaas om begrotingstekorte te dek. Die stygende munisipale tariewe en die aanduiding van die GDO dat daar uitstaande skuld aan munisipaliteite bestaan, sal ’n negatiewe impak hê op die voorsiening van gehalte-onderwys.”

Sauer sê die grondwet vereis dat die beste belang van kinders altyd eerste gestel moet word en waarsku dat spesiale skole die kwesbaarste leerders bedien.

“Kinders in spesiale skole is die mees kwesbare in ons samelewing. Baie van hierdie leerders benodig stabiliteit en roetine. Onderbrekings in hul onderrig- en leeromgewing is nie geskik vir hierdie leerders nie,” verduidelik hy.

Hy wys daarop dat talle ouers afhanklik is van die leerdervervoerstelsel omdat hulle nie self vervoer kan bekostig nie.

“Dit is noodsaaklik dat hierdie leerders gereeld skool bywoon, aangesien baie van hulle ook voordeel trek uit programme soos die skoolvoedingskema. Ons het reeds voorheen ervaar hoe onderbrekings in onderrig en leer leerders negatief beïnvloed en dat dit jare neem om verlore leerinhoud in te haal.”

Sauer sê hy is ernstig bekommerd oor die departement se erkenning dat skole nog nie hul subsidies ontvang het nie.

“Die SAOU het ernstige kommer oor die versuim van die GDO om sy verantwoordelikheid na te kom. Dit gaan nie net oor deursigtigheid en aanspreeklikheid rakende die provinsie se vermoë om finansies te bestuur nie, maar ook oor die blatante versuim om wetgewing na te kom,” meen hy.

Volgens Sauer moes die departement skole vroeër gewaarsku het.

“Die GDO moes hierdie onvermoë om subsidies te betaal betyds gekommunikeer het sodat skole die nodige voorsiening kon maak waar moontlik. Dit is onaanvaarbaar dat hierdie kommunikasie eers plaasgevind het nadat die sperdatum vir betalings reeds verstryk het.”

Hy waarsku dat die finansiële druk direk personeel en dienslewering raak.

“Die huidige situasie in gemeenskappe, weens stygende brandstof- en voedselpryse en inflasie, beteken elke individu ervaar die uitdagings van stygende koste. Vertraging in subsidies sal dienslewering in skole negatief beïnvloed.”

Sauer sê skole sal nou noodgedwonge besparingsmaatreëls moet instel.

“Hierdie addisionele finansiële vereistes sal ernstige druk plaas op skole om dieselfde opvoedkundige standaard as vorige jare te handhaaf. Skole sal soberheidsmaatreëls op skoolvlak moet implementeer.”

Hy sê die unie is bekommerd dat leerders toegang tot vervoer, koshuise en praktiese ondersteuning kan verloor.

“Die SAOU is ernstig bekommerd oor alle leerders in Gauteng. Leerders bly kwesbaar in ons samelewing en die mees kwesbare leerders benodig addisionele ondersteuning. ’n Tekort aan die verwagte finansiële subsidie van die provinsie sal elke leerder negatief raak,” glo hy.

Volgens hom ontvang die unie reeds verslae van skole regoor Gauteng wat finansieel sukkel.

“Verslae uit die hele provinsie dui daarop dat skole nie optimaal kan funksioneer sonder die subsidie nie.”

Hy sê ouers by fooibetalende skole dra toenemend kostes wat die staat behoort te dek. “Indien die GDO nie aan wetgewende vereistes voldoen nie, sal ouers by fooibetalende skole die dienste van die skool moet subsidieer. Die meeste ouers het nie vir bykomende onverwagte uitgawes begroot nie en dit plaas verdere druk op leerders.”

Sauer glo die departement se verduideliking oor onvoldoende maandelikse kontanttoewysings dui op ’n groter probleem.

“Ja, die verduidelikings was onvoldoende. Mediaverklarings deur die departement het wel aangedui dat die voorsieningsmodel hersien sal word, maar hierdie toekomstige optrede sal geen impak hê op die huidige krisis nie.”

Hoewel die SAOU regsoptrede as laaste uitweg beskou, waarsku hy dat skole in ander provinsies reeds moes sluit weens soortgelyke finansiële probleme. “Die SAOU beskerm die regte van opvoeders om te verseker dat hulle basiese diensvoorwaardes in plek het om hul werk te verrig. Die SAOU sal die situasie noukeurig monitor en, indien opvoeders in posisies geplaas word waar hul regte negatief geraak word, dienooreenkomstig optree.”

Hy sê die tyd vir beloftes is verby.

“Dit lyk asof die tyd vir versekering oor deursigtigheid en aanspreeklikheid verby is. Dit is nou tyd dat die GDO binne wetgewende vereistes optree en sy verpligtinge nakom.”

Teboho Mayeza, direkteur vir finansiële bestuur van instellings by die GDO, het aan Rekord bevestig dat die betalings nog nie gemaak is nie.

“Die betalings wat in Mei verskuldig was, is nie gemaak nie weens administratiewe vertragings wat die departement steeds probeer oplos,” sê Mayeza. “Alle subsidies aan skole, insluitend koshuissubsidies, is nog nie betaal nie. Dit is weens administratiewe prosesse.”

Volgens Mayeza is die departement in gesprek met die Gautengse Provinsiale Tesourie om meer kontant beskikbaar te stel.

“Die kontant wat maandeliks aan die departement toegewys word, is nie voldoende om die subsidies te dek nie.”

Onwabile Lubhalwana, woordvoerder van die Gautengse LUR vir Onderwys, sê die departement erken die vertraging en het om verskoning gevra.

“Ons wil graag ons verskoning aanbied aan alle skole en belanghebbendes in Gauteng vir die vertraging in die vrystelling van fondse waarop skole geregtig is ingevolge die Nasionale Norme en Standaarde vir Skoolbefondsing,” sê Lubhalwana namens LUR Lebogang Maile. “Ons wil die publiek en alle belanghebbendes verseker dat die fondse daar is en skole vanaf die begin van Junie toegang daartoe sal kry.”

Het jy dalk meer inligting rakende dié storie? 

Stuur gerus vir ons ‘n epos na  bennittb@rekord.co.za of skakel ons by 083-625-4114.

Vir jou daaglikse gratis gemeenskapsnuus, besoek Rekord se webwerf: Rekord

Besoek ook ons Facebook, Twitter en Instagram en TikTok en WhatsApp Channel