Wêreldvetsugdag, wat op 4 Maart gevier word, dien as ‘n wêreldwye oproep tot aksie om die groeiende vetsugkrisis aan te spreek. Onlangse navorsing het bevestig dat hoewel genetika ‘n rol kan speel in ‘n individu se vatbaarheid vir vetsug, leefstylintervensies van kritieke belang bly om hierdie risiko’s te versag.

Ingrid Singels, Bemarkingsbestuurder van Pharma Dynamics se Wetenskaplike Afdeling, sê vetsug word beïnvloed deur ‘n komplekse wisselwerking van genetiese, omgewings- en gedragsfaktore.

“Spesifieke gene is gekoppel aan verhoogde liggaamsmassa-indeks (LMI) en middel-tot-heup-rantsoen, wat kan beïnvloed hoe die liggaam vet stoor, voedsel metaboliseer en seine gee wanneer jy versadig voel. Genetika alleen bepaal egter nie ‘n individu se gewig nie. Navorsing beklemtoon dat lewenstylkeuses, insluitend dieet, oefening en slaappatrone, ‘n deurslaggewende rol speel om genetiese geneigdheid tot vetsug te versterk of teen te werk.”

‘n 2025-studie wat in Nepal uitgevoer is, beklemtoon die belangrikheid van fisieke aktiwiteit om vetsug en tipe 2-diabetes (T2DM) onder volwassenes te voorkom. Bevindinge dui daarop dat sittende gedrag ‘n beduidende risikofaktor is, wat die behoefte aan openbare gesondheidstrategieë wat gereelde oefening bevorder, versterk. Dit strook met globale aanbevelings wat ten minste 150 minute van matige fisiese aktiwiteit per week voorstaan ​​om vetsug te bekamp.

Volgens Singels hou die behandeling van vetsug in die kinderjare ook groot langtermynvoordele in. Sy haal ‘n Sweedse studie aan, wat onlangs (Januarie 2025) in die Journal of the American Medical Association (JAMA) gepubliseer is, waar navorsers data ontleed het van 6 713 kinders van 6 tot 17 jaar oud, wat ten minste 1 jaar se vetsugbehandeling ontvang het. Die resultate toon dat effektiewe pediatriese vetsugbehandeling geassosieer word met ‘n verminderde risiko van kardiometaboliese morbiditeite, wat tipe 2-diabetes, hipertensie, hoë cholesterol, hartsiektes en insulienweerstand in jong volwassenheid insluit. ‘n Gepaardgaande oorsig het die belangrikheid van hierdie bevindinge uitgelig en beklemtoon dat vroeë en doeltreffende vetsugbehandeling by kinders tot aansienlike langtermyn gesondheidsvoordele kan lei.

Opkomende navorsing wat in China gedoen is beklemtoon die verband tussen sirkadiese ritmes (biologiese klok wat slaap-wakker siklusse reguleer) en vetsug. Wetenskaplikes het ‘n bibliometriese ontleding gedoen van studies wat verband hou met sirkadiese ritmes en vetsug, en data van 2 870 artikels wat van 88 lande wêreldwyd afkomstig is, ontleed. Hul ontleding werp lig op hoe sirkadiese ritmes metabolisme, dieet en dermmikrobioomgesondheid beïnvloed en dui daarop dat die aanpassing van eet- en slaappatrone met die liggaam se natuurlike ritmes kan help om vetsug te voorkom.

Singels merk op dat, alhoewel ons steeds hongersnood in ons gemeenskappe ondervind, vetsug oor die algemeen laerinkomstegemeenskappe die hardste tref.

“Finansiële ongelykheid het gelei tot die voorkoms van voedselwoestyne – voedselomgewings wat goedkoper ultra-verwerkte, maar uiteindelik voedingstofarm voedsel bied. Die langtermyn-effekte van hierdie kwessie word vererger as gevolg van ongelyke gesondheidsorg. Die aanpak van hierdie sosio-ekonomiese kwessies is van kardinale belang as ons vetsugsyfers in kwesbare bevolkings gaan verminder en beter gesondheidsuitkomste vir alle Suid-Afrikaners gaan verseker,” beklemtoon sy.

“Ten spyte van hierdie uitdagings is dit egter belangrik om te onthou dat lewenstylintervensies ‘n belangrike rol speel in die bestuur van gewig. Deur te fokus op gebalanseerde voeding, gereelde fisieke aktiwiteit en gedragsveranderinge, kan individue hul gewig effektief verminder en algehele gesondheid verbeter. Gewigsvermindering is nie net haalbaar nie, maar ook volhoubaar, mits konsekwente pogings en ondersteuning toegepas word.”

Hier is ‘n paar praktiese strategieë vir gewigsbeheer:

1. Eet skoon: Fokus op volvoedsel, insluitend vrugte, groente, proteïene en volgraan, terwyl verwerkte voedsel en suikerhoudende drankies tot die minimum beperk word. Probeer om koolhidrate te verminder en kies eerder vir volgraan soos hawermout en quinoa in plaas van witbrood en pasta, wat bloedsuiker kan verhoog en tot gewigstoename kan bydra.
2. Bly weg van soet drankies: Gewilde koeldranke, energiedrankies en vrugtesappe kan tot 40g suiker per blikkie bevat! Ruil dit uit vir gesonder alternatiewe soos water, onversoete vonkelwater, kruietee, swart of groen tee.
3. Kou stadig: Deur stadiger te kou, kan jy jou kalorie-inname verlaag.
4. Voeg kardio by: Mik vir 20-40 minute kardio meeste dae om kalorieë te verbrand en hartgesondheid te verbeter.
5. Sluit weerstandsopleiding in: Om gewigte op te tel of liggaamsgewigoefeninge te doen, help om spiere te bou, kalorieë te verbrand en teen beenverlies te beskerm.
6. Bly gehidreer: Drinkwater verhoog metabolisme en help om honger te beheer. Probeer teug voor etes om kalorie-inname te beperk.
7. Verhoog proteïen-inname: Eet proteïenryke kosse soos eiers, vleis en peulgewasse hou jou versadig en help om gewig te verloor.
8. Kry genoeg slaap: ‘n Konsekwente slaapskedule ondersteun gewigsverlies deur hongerhormone te reguleer.
9. Volg jou maaltye: Gebruik ‘n kosjoernaal om verantwoordelik te bly, kalorieë na te spoor en bewuste keuses te maak.
10. Oefen bewuste eetgewoontes: Raak rustig en fokus op jou kos, verminder ooreet en verhoog bevrediging.
11. Bestuur jou stres: Doen dinge wat jy geniet wat jou stresvlakke laat daal, probeer om in die natuur te gaan stap, na jou gunstelingmusiek te luister of joernaal te skryf.
12. Oorweeg gewigsverliesmedikasie, indien nodig: Vir diegene wat oorgewig/vetsugtig is, en wat sukkel om gewig te verloor deur lewenstylverandering, ten spyte van hul beste pogings, kan medikasie ‘n korttermynoplossing wees om vordering te begin. Praat met jou dokter oor voorskrifmedikasie vir gewigsverlies soos fentermine, wat gebruik word as ‘n eetlusdemper.

Baie wend hulle ook tot gepersonaliseerde voeding en genetiese toetse om te help met gewigsbestuur en om langer gesonder te leef. Vooruitgang in genetiese navorsing het dit moontlik gemaak om voedingsplanne te skep wat aangepas is vir ‘n individu se genetiese profiel. Hierdie persoonlike benadering kan gewigsbestuur verbeter en help om algehele gesondheidsuitkomste te optimaliseer.

“Deur bewysgebaseerde lewenstylveranderinge aan te gryp en persoonlike voeding te gebruik, kan individue beheer neem oor hul gewig en algehele welstand.

“Op Wêreldvetsugdag, laat ons ons verbind tot ‘n gesonder toekoms deur bewustheid, vroeë intervensies en volhoubare leefstylgewoontes te bevorder,” moedig Singels aan.