VEREENIGING – TLU SA sê die staat moet eers aanspreeklikheid aanvaar vir vuurwapens wat uit staatsbewaring in die hande van misdadigers beland voordat verdere beperkings op wetsgehoorsame vuurwapeneienaars ingestel word.

Die organisasie se standpunt kom op ’n tydstip dat die regering voortgaan met konsultasie oor voorgestelde wysigings aan die Wet op Beheer van Vuurwapens, terwyl duisende vuurwapens wat tydens polisie-optrede gekonfiskeer of aan die staat verbeurd verklaar is, in Vereeniging vernietig word.

Die voorgestelde Firearms Control Amendment Bill is nog nie wet nie. Volgens die regering se 2026/27-beplanning sal die wetsontwerp verdere konsultasie met belanghebbendes ondergaan voordat dit na die Parlement geneem word. Die departement beoog om dit teen die einde van die 2026/27-boekjaar aan die Parlement voor te lê.

TLU SA se hoofbestuurder, Bennie van Zyl, sê die staat se hantering van vuurwapens in sy eie bewaring moet deel van die debat wees.

“Wanneer ’n vuurwapen in staatsbewaring geplaas word, moet die publiek kan vertrou dat dit veilig bewaar en, waar nodig, behoorlik vernietig word. Wanneer daardie vuurwapen eerder by ’n misdadiger beland, is dit nie bloot ’n administratiewe tekortkoming nie. Dit stel mense se lewens in gevaar,” sê Van Zyl.

Die kwessie het ’n besondere plaaslike verband deur die voormalige polisiekolonel Christiaan Prinsloo van Vereeniging.

Prinsloo is in 2016 tot 18 jaar gevangenisstraf gevonnis nadat hy skuldig bevind is aan onder meer die steel van gekonfiskeerde vuurwapens en ammunisie wat vir vernietiging bestem was. Die wapens is uit polisiebewaring gesteel en aan bendes in die Wes-Kaap verkoop.

Volgens destydse polisieondersoeke is sowat 2 000 vuurwapens aan die netwerk gekoppel. Van dié wapens is 888 forensies aan 1 066 moorde in die Wes-Kaap verbind.

TLU SA verwys nou na dié saak as voorbeeld van die risiko wanneer vuurwapens wat deur die staat beheer word, in die onwettige mark beland.

“Hierdie saak wys waarom vuurwapenbeheer veel meer as lisensievereistes op papier moet behels. Daar moet beheer wees oor elke vuurwapen wat die staat ontvang, berg en vernietig,” sê Van Zyl.

TLU SA vra onder meer vir onafhanklike oudits van vuurwapens in staatsbewaring, betroubare rekords van die ontvangs van vuurwapens tot hul vernietiging, en doelgerigte ondersoeke na onwettige verspreidingsnetwerke.

Die organisasie wil ook hê die publiek moet ingelig word oor pogings om vermiste vuurwapens op te spoor en oor optrede teen mense wat by hul onwettige verspreiding betrokke is.

Die kwessie van vuurwapenbeheer het ook ’n direkte plaaslike dimensie met SAPS se vernietigingsprogramme in Vereeniging.

SAPS het in Februarie vanjaar aangekondig dat 13 859 vuurwapens vernietig is. Die wapens is tydens polisie-optrede gekonfiskeer of aan die staat verbeurd verklaar. SAPS het gesê die vernietigingsproses was daarop gemik om onwettige en nie-voldoenende vuurwapens permanent uit sirkulasie te verwyder.

SAPS se eie publikasie beskryf ook ’n vuurwapenvernietigingsproses by die Cape Gate-smelter in Vereeniging, waar vuurwapens en onderdele wat deur polisie-optrede en vrywillige oorhandiging bekom is, vernietig is. Die polisie het gesê werkende vuurwapens is voor vernietiging aan ballistiese toetse onderwerp.

Dit is egter belangrik dat die vernietigingsyfer nie as bewys aangebied word dat die wapens uit staatsbewaring gesteel is nie. SAPS het aangedui dat die wapens hoofsaaklik deur polisie-optrede bekom en aan die staat verbeurd verklaar is.

Van Zyl sê die staat moet dieselfde verantwoordelikheid vir vuurwapens in sy eie bewaring aanvaar as wat van private eienaars verwag word.

“Wetsgehoorsame burgers kan nie verantwoordelik gehou word vir die korrupsie en gebrekkige toesig wat misdadigers bewapen nie,” sê hy.

TLU SA se kritiek vorm deel van sy breër veldtog teen die voorgestelde wysigings aan die Wet op Beheer van Vuurwapens.

Van Zyl sê boere, hul gesinne en plaaswerkers kan ver van onmiddellike polisiehulp woon en werk en dat wetgewing hierdie werklikheid moet in ag neem.

“Boere, hul gesinne en plaaswerkers woon en werk dikwels ver van onmiddellike hulp. Wetgewing moet dié werklikheid erken. Hul vermoë om hulself binne die wet te beskerm, mag nie verswak word terwyl tekortkominge in polisiëring en vuurwapenbeheer onvoldoende aangespreek word nie,” sê hy.

Die voorgestelde wetswysigings sluit onder meer ’n nuwe vereiste in waarvolgens iemand wat ’n vuurwapen vir selfverdediging wil lisensieer, “uitsonderlike omstandighede” sal moet aantoon.

Die voorgestelde wetgewing is egter nog nie in werking nie, en die proses kan nog verander voordat dit aan die Parlement voorgelê word.

TLU SA sê hy steun verantwoordelike vuurwapenbesit en dat wettige eienaars aan vereistes vir bevoegdheid, veilige bewaring en nakoming van die wet moet voldoen.

“Dit gaan oor meer as ’n vuurwapen. Dit gaan oor mense se veiligheid en die reg om hulself wettig te beskerm. Die staat moet sy verantwoordelikhede nakom en aanspreeklik wees wanneer hy daarin faal,” sê Van Zyl.

TLU SA het die publiek genooi om sy veldtog teen die voorgestelde wysigings te steun.

Die standpunte van SAPS, die regering en ander organisasies wat by die vuurwapendebat betrokke is, is vir kommentaar aangevra.